به نام خدا

 

 

 

 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندعباس

 

 

 

نام درس : روش تحقیق

 

 

استاد مربوطه : دکتر احمد علی اسد پور

 

 

مهر 1393 

 

گردآورنده : راضیه باقرزاده

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع :

 

-         نادری.عزت الله/سیف فراقی مریم(1389)      روشهای تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن 

                        در علوم انسانی.ارسباران.چاپ 6

 

-         ساروخانی.باقر(1388)                           روشهای تحقیق در علوم اجتماعی.بینش ها          

                                                      و فنون.تهران.فرشیوه.چاپ 8  

 

-         حافظ نیا.محمدرضا(1389)                     مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی.

تهران.سمت.چاپ 17

 

-         رحمانی.محمدنور(1389)                      روش تحقیق در علوم تربیتی.بندعباس.دانشگاه

                                                     آزاد اسلامی

 

-         دلاور علی(1391)                              روش تحقیق در روانشناسی در علوم       

                                                    تربیتی.تهران.نشر ویرایش.چاپ 36

 

-         رفیع پور.فرامرز(1389)                       تکنیک های خاص تحقیق در علوم اجتماعی.

                                                     تهران شرکت سهامی انتشار.چاپ 7

 

-         فروغی.علی/حسنی علیرضا(1389)          راهبردهای عملی در تحقیقات کمی.تهران بسیج

 

 

وظیفه علم : ایجاد قوانین کلی است که رفتار چیزها یا رویدادهای تجربی علم در ارتباط با آنهاست.

هدف اساسی علم تئوری سازی یا نظریه پردازی است.هدف علم بهسازی وضع بشر نیست.

 

تئوری یا نظریه : مجموعه ای از سازه ها یا مفاهیم است. پژوهش یا تحقیق علمی یک مطالعه ی نظام دار کنترل شده ی تجربی و انتقادی یک یا چند فرضیه یا تئوری فرضی درباره ی روابط احتمالی میان پدیده های طبیعی است .

 

تحقیق از زبان عربی میاد به معنی رسیدگی . بررسی . بازجویی . بازرسی . تجزیه و تحلیل واقعیت موجود .

 

فرق حقیقت و واقعیت : واقعیت اتفاق افتاده و یا در آینده اتفاق می افتد اما حقیقت آن چیزی است که ما دوست داریم که اتفاق بیفتد .

 

تحقیق دو شرط اساسی دارد : 1. کنترل دقیق   2. نمونه گیری صحیح

 

ویژگی های پژوهش علمی : 1.نظام دار بودن 2.منطقی بودن 3.تجربی بودن 4.تکرار پذیر بودن 5.انتقال پذیر بودن

 

روش علمی چیست ؟ ترکیبی است از استدلال قیاسی و استقرائی (استدلال قیاسی و استقرائی را از ارسطو گرفتند)

استدلال قیاسی : از کل به جز

مثال : همه ی انسان ها ناطق هستند ( کل ) که به آن مقدمه ی کبری می گویند.

علی انسان است ( جز ) که به آن مقدمه ی صغری می گویند.

نتیجه گیری : پس علی ناطق است ( استدلال قیاسی )

 

استدلال استقرایی : از جز به کل

مثال : خرگوش دستگاه تنفسی دارد.پس همه ی خرگوشها دستگاه تنفسی دارند.(استدلال استقرایی)

 

روش علمی ترکیبی از استدلال قیاسی و استقرایی است که پژوهشگر به کمک مشاهده ی خود فرضیه ای را متصور می شود و پس از آن اطلاعات لازم را جمع آوری می کند و به آزمون فرضیه می پردازد . (کاری که در پایان نامه باید انجام دهیم)

 

اولین قدم در هر پژوهش علمی تشخیص مساله و بیان آن است .

 

یکی از دشوارترین مراحل پژوهش انتخاب موضوع است .

 

انتخاب مساله از دو قسمت تشکیل شده است : 1. تشخیص مساله 2. بیان آن به صورتی که بشود با استفاده از روش های پژوهشی معتبر و پایدار مورد بررسی قرار بگیرد .

 

ویژگی های علوم انسانی : 1. منطقی بودن 2. جبری بودن 3. کلی بودن 4. عمومی بودن 5. تخصصی بودن 6. مورد آزمایش و تجزیه و تحلیل قرار دادن 7. تکرار پذیر بودن 8. تغییر و تحول داشتن .

 

پژوهش علمی یک مطالعه ی نظام دار.کنترل شده ی تجربی.انتقادی یک یا چند فرضیه ی فرضی درباره ی روابط احتمالی میان پدیده های طبیعی است .

 

در هر موضوع پژوهش دو انگیزه وجود دارد : 1. آنچه که ما باید بدانیم 2. آنچه که نیازمند به دانستن آن هستیم

 

WALEN  معتقد بود که دانشجویان هنگام انتخاب مساله دچار چهار نوع خطا می شوند : 1. انتخاب شتاب زده ی مساله بدون تجزیه و تحلیل جنبه های آن 2. انتخاب مساله بدون مطالعه ی منابع مربوط به موضوع پژوهشی 3. قبل از انتخاب مساله ی پژوهش روش اجرای تحقیق را مشخص می کنند.

مثال ) برنامه های ماهواره ای به اخلاق آسیب می رساند یا نه ؟ قبل از اینکه بررسی کنند نتیجه گیری می کنند.

مثال ) آیا شرکتها در اوراق بورس بهادار ورشکسته هستنند ؟ قبل از اینکه بررسی کنند نتیجه گیری کنند که ورشکستگی از زیادی رقابت است . در صورتی که اگر رقابت در بازار بورس سالم باشد نباید موجب ورشکستگی شود .

نکته : پس باید توجه داشت که از ابتدا با پیش داوری موضوعی را مورد تحقیق قرار ندهیم که در این صورت کار تحقیق چندان از نظر علم معتبر نمی باشد .

4 . مساله را به صورت کلی توصیف کند . این هم غلط است . معمولا باید یک موضوع کوچک را در پایان نامه انتخاب کنیم که راحت بشود در قسمت داده ها تجزیه و تحلیل کرد .

 

انواع روش های تحقیق : منظور از انتخاب روش انجام تحقیق آن است که مشخص شود که چه روش تحقیقی برای بررسی موضوع خاص لازم است.انتخاب روش انجام تحقیق بستگی به اهداف.ماهیت و امکانات اجرای تحقیق دارد. بنابراین هنگامی می توان در مورد روش تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش.هدف ها و وسعت دامنه ی آن مشخص باشد.

 

هدف از انتخاب روش تحقیق : هدف آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه و روشی اتخاذ کند تا او را هر چه دقیق تر.آسان تر و سریع تر در دستیابی پاسخ هایی که برای یک پژوهش یا پژوهش های تحقیقی مورد نظر است یاری رساند .

 

نکته : مساله ای را باید انتخاب کنیم که سودزایی آن بیشتر از هزینه ی آن باشد .

 

روش های چند گانه تحقیق : 1. تاریخی ( پیشینه ی تحقیق ) در زمانی خاص و موضوع مشخص در گذشته صورت گرفته و تا به حال ادامه دارد .

 

ما از پژوهش های تاریخی استفاده می کنیم برای بهبود وضعیت حال و آینده یا ما از گذشته تجربه و یا خاطره می گیریم برای بهبود حال و آینده .

 

فرق تجربه و خاطره : اتفاق های شیرین گذشته را خاطره می گویند و اتفاق های تلخ گذشته را تجربه می گویند .

ممکن است چیزی که برای شما خاطره باشد برای شخص دیگری تجربه باشد .

مثال ) در یک مسابقه ی دو و میدانی پیروزی برای نفر اول خاطره ای شیرین است و برای کسی که نفر دوم شده یک تجربه است که بیشتر تلاش کند تا در مسابقه بعدی برنده شود .

 

مراحل پژوهش تاریخی چیست ؟ 1. تعریف کردن و محدود کردن مساله 2. مشخص کردن فرضیه 3. جمع آوری اطلاعات 4. ارزش یابی اطلاعات و منابع منظور(سندیت مطالب و ارزش یابی محتوا) 5. تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری

 

منابع تاریخی به دو طبقه ی عمده دسته بندی می شوند : 1. اسناد 2. آثار و ابنیع

 

منابع به دو صورت است : 1. منابع دست اول 2. منابع دست دوم

منابع دست اول : منابعی است که در زمان وقوع آن حادثه نوشته شده یا ساخته شده است .

منابع دست دوم : منابعی است که بعد از وقوع آن حادثه ( سال ها بعد ) نوشته شده باشد .

 

منابع دست اول معتبرتر است یا منابع دست دوم ؟ از نظر قدمت منابع دست اول بهتر است چون در همان زمان وقوع نوشته شده و معتبرتر است به دلیل اینکه مدارک بیشتر است .

 

منابع دست اول باارزش تر است یا منابع دست دوم ؟ از نظر ارزش منابع دست دوم با ارزش تر است چون تحقیق بیشتری روی آن صورت گرفته است .

 

اهداف پژوهش تاریخی چیست ؟ 1. بازسازی گذشته به صورت منظم و عینی 2. بدست آوردن دیدگاه روشنی از زمان حال 3. تفسیر یافته های تاریخی که گذشته را به حال و آینده پیوند می دهد.

 

تحقیق توصیفی چیست ؟ اکثر تحقیق های ما در پایان نامه از نوع توصیفی و تحلیلی است .

هدف محقق از انجام این نوع پژوهش.توصیف عینی.واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است. در این نوع تحقیق پژوهشگر سعی می کند آنچه که هست را بدون هیچ گونه دخالتی توصیف کند و نتایج عینی از موقعیت بگیرد .

 

مثال ) 1. مطالعه و تعریف موقعیت های شغلی در یک مرکز آموزشی 2. جمع آوری نظرات مردم در مورد یک مساله یا عارضه یا آسیب اجتماعی که پژوهشگر به توصیف و گزارش گری می پردازد 3. تحقیقات تداومی یا طولی .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدف از اینگونه تحقیقات بررسی و مطالعه در تغییرات در نتیجه گذشت زمان است.مثل تغییرات حاصل از مراحل رشد یک کودک.

 

4. تحقیق مقطعی یا موردی : برای تنظیم داده های اجتماعی به منظور نشان دادن واقعیت های اجتماعی بکار گرفته می شود. مانند مطالعه بر روی یک شخص.خانواده یا یک گروه اجتماعی.

 

( واقعیت آن چیزی است که اتفاق افتاده یا می افتد. )

( حقیقت ساخته ذهن ما است و آرزوی انسان می باشد. )

 

5. تحقیق زمینه یابی یا پیمایشی : در برخی موارد شبیه سرشماری در اینگونه روش تحقیق محقق قصد جمع آوری اطلاعاتی نظیر درصد افرادی که موافق یا مخالف یک عقیده مشخص هستند را دارد .

پژوهشگر در پی بررسی امکان وجود روابط علت و معلولی از طریق مشاهده و مطالعه نتایج موجود در ریشه یابی آنهاست به امید یافتن علت وقوع پدیده یا عملکرد .

 

مشاهده از دو مرحله تشکیل شده :

  1. 1.    مشاهده دقیق پارامترهای مورد پژوهش در جامعه
  2. 2.    جمع آوری و معنا دادن به آنچه مورد مشاهده قرار گرفته است .
  3. 3.     

مثال : موسسه A  بررسی می کند نظریات مردم را در زمینه تجارت و تعیین میزان فروش کالا و محصولات یا بررسی تخمین درصد آرای مردم در موفقیت کاندیداهای رئیس جمهوری.مجلس.شورا(انتخابات) از این روش استفاده می کنند .

 

ابزار جمع آوری اطلاعات در روشهای پیمایشی پرسش نامه و مصاحبه است .

حالا این مصاحبه می تواند گروهی و یا انفرادی باشد .

 

مصاحبه گروهی و یا انفرادی مزایا و معایب خاص خود را دارند.

 

الف :مراحل انجام زمینه های پرسش نامه ای : 1.بیان هدف های پرسش نامه است.منظور فهرست کردن هدف هایی است که قصد دسترسی به آن ها از طریق پرسش نامه را داریم.معمولا یک پرسش نامه بین 30 تا 100 سوال است.هدف ها را به وسیله ی ایجاد سوالها در پرسش نامه مشخص می کنیم .پردازش می کنیم این سوال ها را.

پردازش شامل چند قسمت است : چرایی سوال – چرایی پاسخ – زبان پرسش نامه

 

معمولا از سوالات عمومی شروع می شود و به سوالات تخصصی خاتمه می یابند .

 

سوالات عمومی شامل : سن-محل تحصیل-میزان سواد-جنسیت-بومی بودن یا غیر بومی بودن-شغل و وضعیت تاهل

 

زبان پرسش نامه : باید واژه های ساده استفاده شود که کم هوش ترین فرد نیز بتواند به آن پاسخ دهد ( ساد گی واژه ها )

ترکیب جمله ها باید واضح و روشن باشد و پرهیز شود از سوالات دو پهلو.مشخص کردن واحدهای اندازه گیری سوالات . ( کم- زیاد-خیلی زیاد ) یا ( مخالف-موافق ) و غیره

2 . پرهیز از سوال هایی که در سوال های بعدی تاثیر می گذارند .

3 . تنظیم پرسش نامه ( سوالات عمومی و سوالات اختصاصی )

 

زمان پرسش نامه : چه زمانی پرسش نامه انجام می شود.( کارهای اقتصادی معمولا یک ساله است و بعضی دیگر از کارها 5 ساله است)

 

نظم منطقی ( 1. از نظر موضوع 2. از نظر زمان )

 

شماره گذاری سوالات ( بعد از سوالات عمومی سوالات مهم را می آوریم )

 

بهتر است پرسش نامه هایی را انتخاب کنیم که اعتبار روایی آن تایید شده باشد ( یعنی پرسش نامه را به چند نفر متخصص می دهیم )

4 . آزمایش پرسش نامه ( نتایج را بدست می آوریم )

 

ب : مصاحبه ( یا فردی است و یا گروهی )

 

مصاحبه چه سودی و چه ضرری دارد ؟ 1. مصاحبه از نظر زمانی وقت زیادی را تلف می کند که هزینه ی آن بالا است 2. ایجاد رابطه عاطفی میان پرسش شونده و پرسش گر

 

محاسن مصاحبه : در مصاحبه اطلاعات دقیق تر است و کلی نیست و ما می توانیم هر لحظه سوالات را تغییر دهیم و کامل تر است .

 

محاسن تحقیق زمینه یابی ( پرسش نامه ها. پیمایشی ) : 1 . در سطح وسیع می شود از آن ها استفاده کرد 2 . زمان کوتاه-هزینه ناچیز و دریافت اطلاعات زیاد و گسترده 3 . به علت فراگیر بودنش می شود قشر وسیعی از مردم را به شرکت در آن ترغیب کرد .

 

معایب تحقیق زمینه یابی ( پرسش نامه ها . پیمایشی ) : 1 . روابط علت و معلولی را نمی توان به دست آورد 2. محقق نمی تواند اطلاعات زیادی را از عوامل محیطی و دیگر عوامل که بر رفتار پاسخگو تاثیر مستقیم و یا غیر مستقیم می گذارد را فرا گیرد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای رفتن به جلسه ی دفاع موارد زیر لازم است:

1-    تهیه ی پروپوزال

2-    پایان نامه

3-    دفاع

4-    نوشتن مقاله برگرفته از پایان نامه

 

16 نمره در جلسه دفاع داده می شود.

2 نمره مربوط به شورای پژوهشی است که به موقع پایان نامه تحویل داده شود و همچنین به موقع انجام دادن کار نیز خیلی مهم است.(از زمان انتخاب واحد پایان نامه به مدت 4 ماه باید پایان نامه را آماده کنیم)

2 نمره مربوط به انجام مقاله است.

 

مقاله باید حداکثر 6 ماه بعد از روز دفاع به معاونت پژوهشی تحویل داده شود و این مدت نباید بیشتر از 6 ماه باشد.

 

پایان نامه دو قسمت دارد:

1-    تکنیک نوشتاری(چگونگی نوشتن)

2-    تکنیک ارائه(چگونگی دفاع)

 

تهیه ی کتاب روش تحقیق ما را در تکنیک نوشتاری بی نیاز می کند.

 

تکنیک نوشتاری سه مرحله است:

1-    شکلی

2-    محتوائی

3-    ارتباط منطقی

 

شکلی :

1-    چه چیزهایی در شکلی باید رعایت شود،منظور فونت است که باید لوتوس باشد ( البته در حال حاضر)

2-    مربوط به شماره گذاری ها است،مثلا صفحه ی اول باید بسم الله الرحمن الرحیم و صفحه ی دوم باید آرم دانشگاه و موضوع و نام استاد و... باشد،مطابق با پایان نامه های موجود در کتابخانه ی دانشگاه

صفحه ی بعد چکیده است و صفحه ی بعد فهرست،شماره گذاری فهرست باید از سه شماره بیشتر نباشد.مثال: 1. ایران

1-1.        هرمزگان

1-1-1.           بندرعباس

 

3 - تیترها باید بلد شود،یعنی برجسته شود و دیگر اینکه باید فونت متن یکی باشد و تیترها دارای شماره گذاری باشند و یا اینکه تیتر نباشند.

 

4 – برای برشمردن خواص یک چیز یا باید به صورت عدد 1. و یا به صورت الف) باشد.

  1.                                                                       2.                     ب)
  2.                                                                       3.                    ج)

 

5– چگونگی رفرنس دادن درمتن :

محسنی1389:40(نام خانوادگی شماره صفحه:سال انتشار) به این صورت باید بیان شود و در متن نیاز نیست نام کتاب آورده شود و فقط و فقط در منابع نام کتاب آورده می شود.

 

6 – کلمات خاص : کلمات خاص همان کلمات ناآشنا هستند که در متن می آید.مثلا ادواردز.

در متن می نویسیم ادواردز و در پاورقی به این صورت می نویسیم: Edvards1.

کلمات لاتین اصلا در متن نمی آید،فارسی آن در متن می آید و لاتین آن در پاورقی می آید.

مورد دیگر،توضیحاتی است که به طور مستقیم با موضوع ارتباط ندارد و ما می خواهیم آنرا بیان کنیم،آنرا در پاورقی می آوریم.

 

7 – گذاشتن چند تیتر در یک صفحه غلط است و درستش این است که هر چند صفحه یک تیتر داشته باشیم.

 

8 – از گذاشتن تیترهای زیاد در پایان نامه خودداری شود،چون هیچ سودی ندارد و فقط جاگیر است.

 

اندازه ی پایان نامه یا تعداد صفحات پایان نامه حداقل باید 100 صفحه باشد.

 

سعی کنید فصل ها از نظر صفحات متجانس باشد و همخوانی داشته باشند،مثلا برای 100 صفحه چهار فصل 25 صفحه ای داشته باشیم و نباید به این صورت باشد که یک فصل خیلی زیادتر از فصل دیگر باشد.

 

تکنیک پایان نامه نویسی:

اگر پایان نامه ی ما بیشتر از 60 صفحه نشد باید متن را پرورش دهیم و یا به اصطلاح موضوع را آب و تاب دهیم .

اگر مطلبمان کم است برای هر فصل مقدمه و نتیجه گیری را انجام می دهیم و اگر مطلبمان زیاد است فقط در فصل اول مقدمه و در فصل آخر نتیجه گیری را می گذاریم.

 

 

و در ضمن صفحات 9 تا 50 و صفحات 107 تا 120 و صفحات 143 تا 179 از ویرایش پنجم کتاب روش های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی

تالیف : دکتر عزت الله نادری و دکتر مریم سیف نراقی

و اگر ویرایش ششم از همین کتاب بود صفحات 9 تا 57 و صفحات 121 تا 135 و صفحات 183 تا 224 خوانده شود.